Grondas catastrofas

Da vegl ennà sveglian las catastrofas grond interess tar il public, saja quai tar ils pertutgads directamain u tar ils betg pertutgads, saja quai tar ils meds da massa. Talas disgrazias imprevisblas e nuncalculablas evocheschan emoziuns fitg diversas, da la pli sincera cumpassiun ad ina fascinaziun che fa snavurs.

Spezialmain a la midada dal millenni èn schabegiadas pliras catastrofas da la natira: las innundaziuns dal 1987, l’orcan Lothar dal 1999, in onn pli tard la bova a Gondo u las catastrofas da malauras dal 2005. Quai èn mo intgins exempels per quest svilup. La spessa colonisaziun ed il sfruttament dal terren, ma era il nausch stadi da blers guauds, spezialmain da las giuradas, han pegiurà las consequenzas. Gia curt suenter l’enviern da lavinas 1950/51 aveva la Svizra chapì quant impurtants che guauds da protecziun natirals e sauns èn.

Nagina catastrofa da la natira dapi l’onn 1931 na chaschuna però dapli victimas svizras che il tsunami dals 26 da december 2004 en il Ocean ind. Dals passa 200'000 morts èn 107 turistas e turists da la Svizra. La mazzacra da Luxor (Egipta) ha natiralmain gì tut in’autra causa, ha dentant sveglià in’unda da consternaziun fitg sumeglianta. Ils 17 da november 1997 han attatgà terrorists islamics ina gruppa da turists da l’ester, els assassineschan 58 persunas, tranter da quellas èn 36 Svizras e Svizzers.

Tranter il 1931 ed il 2006 è la Svizra era stada unfrenda da catastrofas ed accidents tecnics. L’explosiun dal reactur da Tschernobyl (1986) e sias consequenzas per las Svizra vegnan discuttadas intensivamain. Dad in accident precedent e sumegliant en l’agen pajais – dal 1969 en il reactur experimental a Lucens – na fan ils meds da massa betg grond cas. Dal privel da l’energia atomara n’èn ins da quel temp anc betg uschè conscient. Ina da las pli grondas catastrofas da chemia en Europa capita dal 1986 a Schweizerhalle dasper Basilea: tar in grond incendi en in lieu da producziun da Sandoz cula ina gronda quantitad d’in liquid da tissi en il Rain – ils peschs dal flum crappan en massas.

Intgins accidents chattan grond’attenziun era a l’exteriur, sco per exempel l’explosiun, causada dad ina bumba, dad in aviun da la Swissair che dat giu en la vischinanza da Würenlingen (Argovia), ma era l’incendi en il tunnel dal Gotthard (2001). Il pli grond accident dad in aviun svizzer capita dentant dal 1998 en Canada: l’aviun nr.111 da la Swissair dat giu en il mar dasper Halifax – 229 persunas ston murir, tranter quellas 49 Svizras e Svizzers.